AB ve Türkiye’de Kamuda Görev Yapan Öğretmenlerin İstihdam Durumlarının İncelenmesi

Bu çalışma, Avrupa Birliği üye ülkeleri ve Türkiye’de kamu sektöründe ISCED 1, 2 ve 3 düzeyindeki okullarda görev yapan öğretmenlerin mesleğe giriş, istihdam ve çalışma şartları, yer değişikliği koşulları, maaşlar, ek ödeme ve emeklilik uygulamaları açısından karşılaştırmalı bir değerlendirmesini ayrıntılarıyla inceleyip sunmaktadır. Çalışma, Avrupa’da devlet okullarında çalışmakta olan öğretmenlerin esas olarak 3 farklı şekilde istihdam edildiğini göstermektedir: (1) sözleşmeli statü, (2) devlet memuru statüsü ve (3) kariyer devlet memuru statüsü. Ayrıca, “yedek öğretmenler” ise 1 gün ila birkaç ay veya bir eğitim-öğretim yılı boyunca istihdam edilebilmektedirler. Bunun yanı sıra, bu gibi geçici istihdam durumlarında gereklilikler farklılaşabilmektedir. AB ülkelerindeki öğretmenlerin çalışma şartları incelendiğinde ise, bu şartların bazen karşılıklı olarak bazen de ilgili yasal düzenleme esas alınarak sendikalar üzerinden merkezi anlaşmalar yolu ile belirlendiği tespit edilmiştir. Emeklilik hakkını ve maaşını tam olarak hak edebilmek için çoğu AB ülkesinde yaş sınırı 65 olarak belirlenmiştir. Genel bir sonuç olarak, AB ülkelerinin çoğunluğunda öğretmenlerin kariyerlerine öncelikle kısa süreli sözleşmeler ile başladığı, profesyonel öğretmenlik kariyerleri boyunca edindikleri deneyim ve nitelikler doğrultusunda daha uzun süreli sözleşmelere geçtikleri ve son olarak ise devlet memuru statüsüne geçirildikleri ifade edilebilir.

This paper presents and elaborates on a comparative picture of entry to the profession, employment status and conditions of service, replacement measures, and salaries, complementary payments and retirement of teachers working in public sector of education at ISCED 1, 2 and 3 levels in European Union countries and in Turkey. The study mainly figures out that teachers working in European state schools are employed generally in 3 different ways: (1) contractual status, (2) civil servant status, and (3) career civil servant status. In addition to these, ‘substitute’ or ‘replacement’ teachers are employed beginning from 1 day to several months or a full school year in place of absent teachers. Further, the requirements for such temporary employments vary. Concerning the conditions of service for teachers of the EU countries, they range from agreeing on a co-mutual and collective bargaining process based on relevant legislation to being recruited based on totally centralized arrangements. As for the retirement entitlement to a full pension, the common legal upper age limit in most of the EU countries is 65 years. As an overall conclusion, it may be stated that in the large majority of EU countries, teachers begin their professional career with short-term contracts, then based on their experience and qualifications gained during their professional teaching career they are employed for longer terms and eventually this status is mainly replaced that of civil servant status.