Türkiye’de Sürdürülebilir Şehirler Üzerine Mevzuat Temelli Bir Değerlendirme

İpek Didem Göçoğlu; Nilüfer Negiz

doi:10.52791/aksarayiibd.1870068

TR EN

Türkiye’de Sürdürülebilir Şehirler Üzerine Mevzuat Temelli Bir Değerlendirme

Öz

Şehirler, özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde nüfusun büyük bir kısmına ev sahipliği yapmaları, enerji tüketimi ve karbon salımının merkezi olmaları nedeniyle sürdürülebilir kalkınmanın temel odağındadır. Türkiye’de sürdürülebilir şehirlerle direkt ya da dolaylı ilişkisi olan yasal düzenlemeler niceliksel olarak bir hayli artmış ve detaylanmış olsa da; bunların Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (SKA) ile ilişkisini ele alan çalışmalar ulusal literatürde benzer seviyede yer almamaktadır. Bu çalışma bu anlamda literatüre katkı sağlamak amacı ile kaleme alınmıştır. Bu bağlamda çalışmada, Türkiye’nin ulusal sürdürülebilirlik mevzuatı ve uluslararası taahhütlerinin sürdürülebilir şehirlerin oluşturulmasında ortaya çıkan hukuki büyük resmi derinlemesine ele alarak, bu resmi sürdürülebilir şehirlerin oluşturulmasındaki fonksiyonları çerçevesinde tartışılmaktadır. Çalışma kapsamında Çevre Kanunu başta olmak üzere ilgili diğer ulusal yasalar, konuyla ilgili bakanlıklar kapsamındaki spesifik yönetmelikler ve Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalar bütüncül bir yaklaşımla incelenmiştir. Türkiye’nin çevre hukukunda “mevzuat enflasyonu” olarak adlandırılabilecek yoğunlukta detaylı bir altyapıya sahip olduğu, ancak bu yapıya rağmen sürdürülebilir şehirlerin oluşmasında mevzuatın benimsenmesi, uygulanması ve bunun bir kültür haline gelmesi konularında sosyolojik dönüşüm açısından eksik kaldığı değerlendirilmiştir. Çalışma, sürdürülebilir şehirlerin inşasında gelecek dönemde mevzuatı artırmaktan ziyade, mevcut düzenlemelerin etkin denetimine, toplumsal farkındalığa ve çevreyi ekonomik kalkınmanın bir ön koşulu olarak kabul eden bir uygulama kültürüne ihtiyaç duyulduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

A Legislation-Based Evaluation of Sustainable Cities in Türkiye

Abstract

Cities, particularly in developing countries like Türkiye, are among the most fundamental focal points of sustainable development due to their role as centers of energy consumption and carbon emissions and their hosting of a large share of the population. While legal regulations in Türkiye related to sustainable cities have increased significantly in quantity and detail, their relationship with the implementation and Sustainable Development Goals (SDGs) remain insufficiently addressed in the literature. Aiming to help fill this gap, this study examines Türkiye's national sustainability legislation and international commitments, discussing these within the framework of their roles in establishing sustainable cities. The study comprehensively examines national laws, specific regulations within the relevant ministries, and international agreements such as the Montreal and Kyoto Treaties. The study concludes that Türkiye has a highly detailed infrastructure of environmental law, which could be described as legislative inflation. However, despite this structure, problems arise in the adoption and implementation of legislation, as well as in the lack of a sociological transformation dimension in the creation of sustainable cities. The study suggests that in the future, building sustainable cities requires not so much additional legislation but effective monitoring of existing regulations, increased social awareness, and a culture of application that considers the environment a prerequisite for economic development.

Keywords

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Bu çalışma bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır.

Teşekkür

Yok

Kaynakça

Aslan, F. (2014). Türkiye’de sürdürülebilir doğal kaynak kullanımı arayışlarına bir örnek: Yeşil binalar. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(2/1), 288–304. http://dx.doi.org/10.16992/ASOS.157
Aşan, C. (2021). Türkiye’nin denizel çevre kirliliğine müdahale sahaları. Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi, 13(2), 231–246. https://doi.org/10.18613/deudfd.1033131
Awasthi, A. K., Cheela, V. R. S., D’Adamo, I., Iacovidou, E., Islam, M. R., Johnson, M., & Li, J. (2021). Zero waste approach towards a sustainable waste management. Resources, Environment and Sustainability, 3, 100014. https://doi.org/10.1016/j.resenv.2021.100014
Birleşmiş Milletler. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. United Nations.
BMİDÇS. (1992). Birleşmiş Milletler iklim değişikliği çerçeve sözleşmesi. https://webdosya.csb.gov.tr/db/iklim/webmenu/webmenu12421_1.pdf
Budak, S. (2016). Çevre politikası ve hukuku. İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi.
Chandra, A., & Idrisova, A. (2011). Convention on biological diversity: A review of national challenges and opportunities for implementation. Biodiversity and Conservation, 20(14), 3295–3316. https://doi.org/10.1007/s10531-011-0141-x
Coşkun, S. (2022). Zero waste management behavior: Conceptualization, scale development and validation—A case study in Turkey. Sustainability, 14, 12654. https://doi.org/10.3390/su141912654

ÇAKK. (2020). Türkiye Çevre Ajansının kurulması ile bazı kanunlarda değişiklik yapılmasına dair kanun. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/12/20201230-10.htm
ÇEDY. (2022). Çevresel etki değerlendirmesi yönetmeliği. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=39647&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
Çevre Kanunu. (1983). 2872 sayılı Çevre Kanunu. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2872&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
Çillioğlu Karademir, A., & Dağ, A. (2021). Sürdürülebilirlik uygulaması olarak yeşil bina ve LEED sertifikasyonu üzerine Türkiye inşaat sektöründe bir çalışma. Kademia Doğa ve İnsan Bilimleri Dergisi (Academia Journal of Nature and Human Sciences), 7(1), 63–83.
ÇŞİDB. (2014). Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi. https://webdosya.csb.gov.tr/db/ab/yayinlar/AB-Sozlesme-07-IklimDegisikligiCerceveSoz/
ÇŞİDB. (2022). Montreal Protokolü. https://iklim.gov.tr/montreal-protokolu-i-38
ÇŞİDB. (2022a). Kyoto Protokolü. https://iklim.gov.tr/kyoto-protokolu-i-35
ÇŞİDB. (2024). Türkiye’nin tarafı olduğu bazı çok taraflı çevre anlaşmalarına ilişkin bilgiler. https://ab.csb.gov.tr/anlasmalar-i-98915
ÇŞİDB. (2025). ÇED süreci akım şemaları. https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/menu/23032023ced-sureci-akim-semalari_20230323051743.pdf
DB. (2022). Bükreş Sözleşmesi. https://www.mfa.gov.tr/bukres-sozlesmesi.tr.mfa
DB. (2022a). Biyolojik çeşitlilik. https://www.mfa.gov.tr/biyolojik-cesitlilik.tr.mfa
DEHUKAM. (2024). Barselona Sözleşmesi 23. Taraflar Konferansı’nda alınan kararlar hakkında DEHUKAM kitapçığı. DEHUKAM Yayınları.
DPDZK. (2005). Deniz çevresinin petrol ve diğer zararlı maddelerle kirlenmesinde acil durumlarda müdahale ve zararların tazmini esaslarına dair kanun. https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc089/kanuntbmmc08905312.pdf
Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu. (1987). Our common future. United Nations.
EVK. (2007). Enerji verimliliği kanunu. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2007/05/20070502-2.htm
EVSB. (2012). Enerji verimliliği strateji belgesi. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/02/20120225-7.htm
Genç, F. N., Negiz, N., & Savaş, N. (2025). Zero waste policy and practices in Turkey: Muratpaşa Municipality environmentalist neighbor card example. International Journal of Business, Economics and Management Perspectives, 9(2), 244–264.
Goodland, R. (1995). The concept of environmental sustainability. Annual Review of Ecology and Systematics, 26, 1–24.
Güneş, Ş. (2001). Karadeniz’de çevresel iş birliği: 1992 Bükreş Sözleşmesi. ODTÜ Gelişme Dergisi, 28(3–4), 311–337.
Güneş, Y. (2004). Amerika Birleşik Devletleri çevre hukukunun gelişimi ve Türk çevre hukuku ile karşılaştırılması. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 62(1–2), 81–122.
Gürseler, G. (1999). Türkiye’de çevre hukuku. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 3, 811–830.
İnsani Kalkınma Raporu. (1994). Human development report. United Nations Development Programme. İstanbulluoğlu, H., & Tekbaş, Ö. F. (2013). Kalıcı organik kirleticiler (KOK). Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi, 70(3), 163–174.
Kanlı, İ. B., & Falcıoğlu, N. N. (2021). Barselona Sözleşmesi kapsamında Akdeniz ve kıyılarının korunmasında çevresel işbirliğinin önemi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 9, 117–142. https://doi.org/10.21733/ibad.793183
Karabıçak, M., & Özdemir, M. B. (2015). Sürdürülebilir kalkınmanın kavramsal temelleri. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 6(13), 44–49.
Kaya, Y. (2010). Çok taraflı çevre anlaşmalarının uygulanabilirliği: Basel Sözleşmesi, Türkiye örneği [Doktora tezi, Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa].
Keleş, R. (2017). Sürdürülebilir kent ve çevre yönetimi. In Sürdürülebilir kent ve çevre yönetimi üzerine yazılar. Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
Kessler, R. (2013). The Minamata Convention on mercury: A first step toward protecting future generations. Environmental Health Perspectives, 121(10), 304–309. https://doi.org/10.1289/ehp.121-A304
Kılıç, M., & Erikli, M. (2021). Yeşil bina kullanımının önemi ve Türkiye’de yeşil bina kullanımı. Online Journal of Art and Design, 9(3), 260–269.
Kıvılcım, İ. (2012). BM iklim değişikliği konferansı – Doha: Taraflar, öncelikler ve gerçekler (İKV Değerlendirme Notu). İktisadi Kalkınma Vakfı. https://www.ikv.org.tr/images/upload/data/files/doha_yazisi.pdf
Kircherr, J., Reike, D., & Hekkert, M. (2017). Conceptualizing the circular economy: An analysis of 114 definitions. Resources, Conservation and Recycling, 127, 221–232. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2017.09.005
Koch, F., & Krellenberg, K. (2018). How to contextualize SDG 11? Looking at indicators for sustainable urban development in Germany. ISPRS International Journal of Geo-Information, 7, 464. https://doi.org/10.3390/ijgi7120464
Koçaslan, G. (2014). Türkiye’nin enerji verimliliği mevzuatı, Avrupa Birliği’ndeki düzenlemeler ve uluslararası-ulusal öneriler. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 15(2), 117–133.
Kummer, K. (1998). The Basel Convention: Ten years on. Review of European Community and International Environmental Law, 7(3), 227–236. https://doi.org/10.1111/1467-9388.00154
Küfeoğlu, S. (2022). SDG-9: Industry, innovation and infrastructure. Emerging Technologies, Sustainable Development Goals Series. Springer.
Künar, A. (2018). Binalarda Enerji Verimliliği ve Yeşil Bina Uygulamaları. DEK Ankara. https://www.dunyaenerji.org.tr/wp-content/uploads/2018/12/ArifKunar3Ders.pdf.
Minamata Sözleşmesi. (2013). Minamata Sözleşmesi. https://webdosya.csb.gov.tr/db/ab/yayinlar/AB-Sozlesme-09-MinamataSozlesmesi/
Öymen, G., & Ömeroğlu, M. (2020). Yenilenebilir enerjinin sürdürülebilirlik üzerindeki rolü. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(39), 1069–1087.
Özçelik, Ö., & Barut, A. (2017). Uluslararası çevre hukukunun gelişimi ve Türkiye’deki atık yönetimi düzenlemeleri ile Türkiye’nin Avrupa Birliği mevzuatına uyum süreci. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, 4, 1–32.
Öztürk, M., & Öztürk, A. (2019). BMİDÇS’den Paris Anlaşması’na: Birleşmiş Milletler’in iklim değişikliğiyle mücadele çabaları. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(4), 527–541. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.494667
Özuyar, P., & Gürsoy, Ç. (2021). Türkiye’deki bilimsel yayınlarda döngüsel ekonomi teriminin yeri. İşletme Akademisi Dergisi, 2(4), 315–331. https://doi.org/10.26677/TR1010.2021.910
Potting, J., Hekkert, M., Wornell, E., & Hanemaaijer, A. (2017). Circular economy: Measuring innovation in the product chain. PBL Netherlands Environmental Assessment Agency. https://www.pbl.nl/uploads/default/downloads/pbl-2016-circular-economy-measuring-innovation-in-product-chains-2544.pdf
SAY. (2019). Sıfır atık yönetmeliği. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/07/20190712-9.htm
Saylam, P. (2024). Stockholm Sözleşmesi kapsamında hükümler ve yükümlülükler. https://www.epsder.org.tr/dosyalar/Stockholm%20S%C3%B6zle%C5%9Fmesi%20Kapsam%C4%B1nda%20H%C3%BCk%C3%BCmler-%20Sn%20P%C4%B1nar%20Saylam.pdf
Shin, R. V., & Strohm, L. A. (1993). Policy regimes for the international waste trade. Policy Studies Review, 12(3–4), 196–213. https://doi.org/10.1111/j.1541-1338.1993.tb00562.x
Sıfır Atık. (2017). Sıfır atık el kitapçığı. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü. https://webdosya.csb.gov.tr/db/sifiratik/icerikler/k-tapc-k-2017-1-20180129130757.pdf
Sinha, A., Gupta, R., & Kutnar, A. (2013). Sustainable development and green buildings. Drvna Industrija, 64(1), 45–53. https://doi.org/10.5552/drind.2013.1205
Suárez-Eiroa, B., Fernández, E., & Méndez, G. (2021). Integration of the circular economy paradigm under the just and safe operating space narrative: Twelve operational principles based on circularity, sustainability and resilience. Journal of Cleaner Production, 322, 129071. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.129071
Teng, J., Mu, X., Wang, W., Xu, C., & Liu, W. (2019). Strategies for sustainable development of green buildings. Sustainable Cities and Society, 44, 215–226. https://doi.org/10.1016/j.scs.2018.09.038
Topçu, F. H. (2012). Biyolojik çeşitlilik sözleşmesi: Müzakereden uygulamaya. Marmara Avrupa Araştırmaları Dergisi, 20(1), 57–97. https://doi.org/10.29228/mjes.127
Turan, E. S., & Güner, E. D. (2017). Türkiye’de çevresel etki değerlendirme mevzuatının değişimi. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 3(1), 39–47. https://doi.org/10.21324/dacd.286187
Türkeş, M. (2002). İklim değişikliği: Türkiye–İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ilişkileri ve iklim değişikliği politikaları. Vizyon 2023: Bilim ve Teknoloji Stratejileri Teknoloji Öngörü Projesi, Çevre ve Sürdürülebilir Kalkınma Paneli.
Türkeş, M., Sümer, U. M., & Çetiner, G. (2000). Kyoto Protokolü esneklik mekanizmaları. Tesisat Dergisi, 52, 84–100. Uğur, L. O., & Leblebici, N. (2018). An examination of the LEED green building certification system in terms of construction costs. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 81, 1476–1483.
Ulueren, M. (2016). Küresel ısınma: BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve Kyoto Protokolü. http://www.mfa.gov.tr/kuresel-isinma-bm-iklim-degisikligi-cerceve-sozlesmesi-ve-kyto-protokolu.tr.mfa
United Nations Environment Programme. (2019). Global mercury assessment 2018. UNEP.
United Nations Environment Programme (UNEP) (2020). The Montreal Protocol on substances that deplete the ozone layer. https://ozone.unep.org/treaties/montreal-protocol
Vaidya, H., & Chatterji, T. (2020). SDG 11 and the New Urban Agenda: Global sustainability frameworks for local action. In I. B. Franco et al. (Eds.), Actioning the global goals for local impact. Science for Sustainable Societies.
Veral, E. S. (2021). Döngüsel ekonomi: Engeller, stratejiler ve iş modelleri. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 8(1), 7–18.
Wen, B., Musa, S. N., Onn, C. C., Ramesh, S., Liang, L., Wang, W., & Ma, K. (2020). The role and contribution of green buildings on sustainable development goals. Building and Environment, 185, 10709. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2020.107091
World Green Building Council (WGBC) (2022). Climate change resilience in the built environment. https://drive.google.com/file/d/1dSmqifTvdyNAHGwuVK_kForRLnAxx0hI/view
World Green Building Council (WGBC) (2025). What is a sustainable built environment? https://worldgbc.org/what-is-a-sustainable-built-environment/
Yalçın, Ö., & Negiz, N. (2020). Türkiye’de kentsel alanlarda döngüsel ekonomi uygulamaları üzerine bir yazın incelemesi. Akademia Doğa ve İnsan Bilimleri Dergisi, 6(1), 25–44.
Yaman, K., & Olhan, E. (2010). Atık yönetiminde sıfır atık yaklaşımı ve bu anlayışa küresel bir bakış. Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi, 3(1), 53–57.
Yaman, K., & Gül, M. (2021). Türkiye’de atık yönetimi ve Sıfır Atık Projesinin değerlendirilmesi: Ankara örneği. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 35(4), 1267–1296. https://doi.org/10.16951/atauniiibd.870434
Yazar, A., Karakoç, D. Y., & Garipoğlu, F. K. (2023). Devlet ve çevresel politikalar bağlamında Türkiye Çevre Ajansı’na yönelik eleştirilerin analizi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 57, 37–57. https://doi.org/10.30794/pausbed.1246982
YEKK. (2005). Yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik enerjisi üretimi amaçlı kullanımına ilişkin kanun. https://www.mevzuat.gov.tr/Mevzuatmetin/1.5.5346.pdf

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kamu Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İpek Didem Göçoğlu ^*
0000-0003-4032-7174
Türkiye

Nilüfer Negiz
0000-0002-4211-9689
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

26 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

23 Ocak 2026

Kabul Tarihi

26 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 18 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.1870068

IZ

https://izlik.org/JA76KL26YX

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Göçoğlu, İ. D., & Negiz, N. (2026). Türkiye’de Sürdürülebilir Şehirler Üzerine Mevzuat Temelli Bir Değerlendirme. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(1), 69-90. https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.1870068