21. Yüzyılda Kamu Değeri ve Farabi’nin Devlet Yönetimi Düşünceleri: Karşılaştırmalı Bir Analiz

Hakan Uzun; Reha Bayansar

doi:10.52791/aksarayiibd.1864166

TR EN

21. Yüzyılda Kamu Değeri ve Farabi’nin Devlet Yönetimi Düşünceleri: Karşılaştırmalı Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, Mark H. Moore’un çağdaş “Kamu Değeri” yaklaşımı ile Farabi’nin klasik İslam siyaset felsefesindeki “Erdemli Şehir” ve ideal yönetim düşünceleri arasındaki teorik yakınlaşma ve farklılaşmaları karşılaştırmalı bir analizle incelemektedir. Çalışma, Yeni Kamu Yönetimi’nin verimlilik odaklı paradigmasından, toplumsal sonuçları ve vatandaş memnuniyetini merkeze alan Kamu Değeri yaklaşımına geçiş sürecini ele alarak, bu modern çerçevenin Farabi’nin ahlaki öğretileriyle nasıl zenginleştirilebileceğini tartışmaktadır. Araştırmada, Moore’un “Stratejik Üçgen” modeli (kamu değeri, meşruiyet, operasyonel kapasite) ile Farabi’nin “Filozof-Kral” liderlik nitelikleri ve şehir sınıflandırmaları sentezlenmiştir. Analiz sonucunda, Kamu Değeri’nin modern demokrasilerde kamu yöneticilerine pragmatik bir stratejik araç sunduğu, ancak Farabi’nin felsefesinin bu araca eksik olan normatif derinliği ve “gerçek mutluluğa” dayalı etik pusulayı sağladığı ortaya konmuştur. Makale, 21. yüzyıl Türk kamu yönetimi için Farabi’nin erdemli liderlik ilkelerinden ilham alan etik eğitim programları ve vatandaş odaklı katılımcı yönetişim modelleri önererek, araçsal rasyonalite ile ahlaki sorumluluğu birleştiren bütüncül bir kamu hizmeti vizyonuna katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

21st Century Public Value and Al-Farabi’s Ideas on State Administration: A Comparative Analysis

Öz

This study examines the theoretical convergences and divergences between Mark H. Moore’s contemporary Public Value approach and Al-Fārābī’s classical Islamic political philosophy, particularly his conception of the Virtuous City and ideal governance, through a comparative analysis. By addressing the transition from the efficiency-oriented paradigm of New Public Management to the Public Value approach, which places societal outcomes and citizen satisfaction at its core, the study discusses how this modern framework can be enriched by Al-Fārābī’s moral teachings. The research synthesizes Moore’s Strategic Triangle model (public value, legitimacy and support, and operational capacity) with Al-Fārābī’s leadership ideal of the Philosopher-King and his classification of cities. The analysis demonstrates that while the Public Value approach provides public managers in modern democracies with a pragmatic strategic tool, Al-Fārābī’s philosophy supplies the missing normative depth and an ethical compass grounded in the pursuit of “true happiness.” The article aims to contribute to a holistic vision of public service for 21st-century Turkish public administration by proposing ethics-based training programs inspired by Al-Fārābī’s principles of virtuous leadership and citizen-centered participatory governance models that integrate instrumental rationality with moral responsibility.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Adamson, P. (2016). Philosophy in the Islamic world: A history of philosophy without any gaps. Oxford University Press.
Ağababa, M. (2016). Farabi’nin mantık anlayışı. Elis Yayınları.
Al-Fârâbî, A. N. M. ibn al-Farakh. (1952). Fusul al-Madânî = Aphorisms of the statesman (D. M. Dunlop, Çev.). Iraq, 14(2), 93–117. https://doi.org/10.2307/4199557
Al-Farabi. (1982). Kitab al-Huruf. Dar al-Mashriq.
Al-Farabi. (1985). Al Madîna al Fâzıla (The virtuous city) (R. Walzer, Çev.). Oxford University Press. (Orijinal eser: El Medînetü’l Fâzıla, 10. yüzyıl).
Al-Farabi. (1990). Kitab al Siyāsa al Madaniyyah (F. M. Najjar, Ed.). Dar al-Mashriq.
Al-Farabi. (1995). Al-Farabi’s political regimes (al-Siyāsah al-Madaniyyah) (R. Walzer, Çev.). Oxford University Press.
Al-Farabi. (2001). Book of religion (K. al-milla) (C. E. Butterworth, Trans.). In The political writings: Selected aphorisms and other texts (pp. 93–113). Cornell University Press.

Al-Farabi. (2007). İdeal devlet (A. Arslan, Çev.). Divan Kitap.
Al-Farabi. (2010). Siyaset felsefesi (Ş. Korkut, Çev.). Atlas Kitap.
Alford, J. (2008). The limits to traditional public administration, or rescuing public value from misrepresentation. Australian Journal of Public Administration, 67(3), 357–366.
Ali, I. (2023). Philosophy and religion in the political thought of Alfarabi. Religions, 14(7), 908. https://doi.org/10.3390/rel14070908
Al-Kafarneh, A. A. A. (2021). Some aspects of political thought in Islam: Alfarabi as a model. Journal of Legal, Ethical and Regulatory Issues, 24(Special Issue 6), 1–10.
Aydınlı, Y. (2020). İslam filozofları ve eserleri. İnsan Yayınları.
Azzuhri, A. (2022). Introducing Al Farabi’s political philosophy to modern politics: Correlating Al Farabi’s philosophy with modern politics. Australian Journal of Islamic Studies, 7(2), 22–34. https://doi.org/10.55831/ajis.v7i2.443
Bayansar, R., & Uzun, H. (2022). Kamu yöneticilerine etkileri açısından yeni kamu işletmeciliği yaklaşımından kamu değeri yönetimi yaklaşımına geçiş. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 57(3), 1836–1858.
Bircan, A. (2022). Farabi’nin bilim anlayışı ve modern bilim tarihindeki yansımaları. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 19(2), 1–15.
Black, D. L. (1990). Logic and Aristotle’s rhetoric and poetics in medieval Arabic philosophy. Brill.
Black, D. L. (2011). Al-Farabi. In E. N. Zalta (Ed.), The Stanford encyclopedia of philosophy. https://plato.stanford.edu/entries/al-farabi/
Bozeman, B. (2007). Public values and public interests: Counterbalancing economic individualism. Georgetown University Press.
Bryhinets, O. O., Svoboda, I., Shevchuk, O. R., Kotukh, Y. V., & Radich, V. Y. (2020). Public value management and new public governance as modern approaches to the development of public administration. Revista San Gregorio, 1(42). https://doi.org/10.36097/rsan.v1i42.1568
Bryson, J. M., Crosby, B. C., & Bloomberg, L. (2015). Public value and public administration. Georgetown University Press.
Chapman, J. (2003). Public value: The missing ingredient in reform? In T. Bentley & J. Wilson (Eds.), The adaptive state (pp. 124–131). Demos.
Chen, Y. N., Chen, H. M., Huang, W., & Ching, R. K. (2006). E-government strategies in developed and developing countries: An implementation framework and case study. Journal of Global Information Management, 14(1), 23–46.
Demir, F. (2021). Public management reforms in Turkey. Public Administration Issues, 63–83. https://doi.org/10.17323/1999-5431-2021-0-6-63-83
Farabi. (2007). İdeal devlet (El-Medinetü'l Fâzıla) (A. Arslan, Çev.). Divan Kitap.
Farabi. (2010). Siyaset felsefesi (Ş. Korkut, Çev.). Atlas Kitap.
Gleeson, J. (2023). From new public management to public value: Irish education policy through the lens of statements of strategy. Irish Educational Studies, 42(4), 543–560. https://doi.org/10.1080/03323315.2023.2258118
Gutas, D. (2001a). Greek thought, Arabic culture: The Graeco-Arabic translation movement in Baghdad and early ‘Abbasid society (2nd-4th/8th-10th centuries). Routledge.
Gutas, D. (2001b). Farabi and the philosophical curriculum. In R. Rashed & J. Jolivet (Eds.), Farabi: La transmission de la philosophie grecque (pp. 77–98). E.J. Brill.
Hatry, H. P. (2006). Performance measurement: Getting results (2nd ed.). Urban Institute Press.
Jørgensen, T. B., & Bozeman, B. (2007). Public values: An inventory. Administration & Society, 39(3), 354–381.
Karaman, B. (2025). Farabi’s scientific methods and their reflections on modern history of science. Journal of Human Sciences, 22(1), 1–8. https://doi.org/10.14687/jhs.v22i1.6544
Kraut, R. (2018). Aristotle: Political philosophy. Oxford University Press.
Lakoff, G., & Johnson, M. (2003). Metaphors we live by (2nd ed.). University of Chicago Press.
Mahdi, M. M. (2001). Alfarabi and the foundation of Islamic political philosophy. University of Chicago Press.
Mahmoud, M. A. (2017). The political philosophy of Al-Farabi: The philosopher-king and the ideal society. Routledge.
Massalimova, A., & Momynkulov, Z. (2023). Al Farabi’s philosophy of public administration. Мемлекеттік басқару және мемлекеттік қызмет [Public Administration and Civil Service], (87), 31–45.
Mazzucato, M. (2021). Girişimci devlet: Kamu sektörü-özel sektör karşıtlığı masalının çürütülmesi. Koç Üniversitesi Yayınları.
Mellanti, N. L., Abbas, N., & Saib, A. (2024). A study on the thought of Al Farabi and intellectual legacy. Journal of World Thinkers, 2(1), 179–188. https://doi.org/10.61455/jwt.v2i01.186
Moore, M. H. (1995). Creating public value: Strategic management in government. Harvard University Press.
Moore, M. H., & Khagram, S. (2004). On creating public value: What business might learn from government about strategic management (Working Paper). John F. Kennedy School of Government, Harvard University.
Muthhar, M. (2000). Al-Farabi’s political philosophy. Pustaka Al-Kautsar.
Nasr, S. H. (2006a). Islamic spirituality: Foundations. State University of New York Press.
Nasr, S. H. (2006b). İslam’da bilim ve medeniyet (A. Toprak, Çev.). İnsan Yayınları. (Orijinal eser 1968 yılında yayımlanmıştır).
Nurtazina, N. (2015). Al-Farabi’s humanistic principles and “Virtuous City”. European Proceedings of Social and Behavioural Sciences, 14, 114–121. https://doi.org/10.15405/epsbs.2015.01.14
Nussbaum, M. C. (2011). Creating capabilities: The human development approach. Harvard University Press.
Nyabola, N. (2021). Towards a social contract for tomorrow. NYU center on ınternational cooperation. https://cic.nyu.edu/wp-content/uploads/1662/65/cic-towards_a_social_contract_for_tomorrow-2021.pdf
Özturan, H. (2013). Farabi’nin mantık felsefesi. İnsan Yayınları.
Poister, T. H. (2010). The future of strategic planning in the public sector: Linking strategic management and performance. Public Administration Review, 70(s1), 246–254. https://doi.org/10.1111/j.1540-6210.2010.02284.x Rawls, J. (1971). A theory of justice. Harvard University Press.
Rhodes, R. A. W., & Wanna, J. (2007). The limits of public value: A critical analysis of Mark Moore’s public value approach. Australian Journal of Public Administration, 66(4), 406–419.
Salbiyah. (2018). Pemikiran politik Al-Farabi dalam Kitab Ara’ Ahl Al-Madinah Al-Fadilah. Jurnal Pemikiran dan Kebudayaan Islam, 28(2), 63–73.
Sami, A., Jusoh, A., Nor, K., Irfan, A., & Qureshi, M. I. (2018). Systematic review of public value. Journal of Public Value and Administration Insights, 1, 1–6. https://doi.org/10.31580/jpvai.v1i1.131
Sayer, A. (2010). Method in social science: A realist approach (2nd ed.). Routledge.
Saz-Carranza, A. (2012). The quest for public value [Review of the book Public value: Theory and practice, by J. Benington & M. H. Moore]. Public Administration Review, 72(1), 152–153.
Schroeder, M. (2012). Value theory. In E. N. Zalta (Ed.), The Stanford encyclopedia of philosophy. https://plato.stanford.edu/entries/value-theory/
Sen, A. (1999). Development as freedom. Oxford University Press.
Siddiqui, M. A., Memon, K. S., & Mugheri, N. A. (2024). Political theories & Islamic ideas of Al Farabi for state and government: A critical analysis. Journal of Law, Social and Management Sciences, 2(1), 89–94.
Stanford University, Metaphysics Research Lab. (2021). Al Farabi’s philosophy of society and religion. In The Stanford encyclopedia of philosophy. https://plato.stanford.edu/entries/al-farabi-soc-rel/

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kamu Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hakan Uzun ^*
0000-0002-8484-9954
Türkiye

Reha Bayansar
0000-0003-0967-5365
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

27 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

15 Ocak 2026

Kabul Tarihi

22 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 18 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.1864166

IZ

https://izlik.org/JA85RA84NL

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Uzun, H., & Bayansar, R. (2026). 21. Yüzyılda Kamu Değeri ve Farabi’nin Devlet Yönetimi Düşünceleri: Karşılaştırmalı Bir Analiz. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(2), 135-154. https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.1864166

AMA

1.Uzun H, Bayansar R. 21. Yüzyılda Kamu Değeri ve Farabi’nin Devlet Yönetimi Düşünceleri: Karşılaştırmalı Bir Analiz. ASÜ İİBF Dergisi. 2026;18(2):135-154. doi:10.52791/aksarayiibd.1864166

Chicago

Uzun, Hakan, ve Reha Bayansar. 2026. “21. Yüzyılda Kamu Değeri ve Farabi’nin Devlet Yönetimi Düşünceleri: Karşılaştırmalı Bir Analiz”. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 18 (2): 135-54. https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.1864166.

EndNote

Uzun H, Bayansar R (01 Haziran 2026) 21. Yüzyılda Kamu Değeri ve Farabi’nin Devlet Yönetimi Düşünceleri: Karşılaştırmalı Bir Analiz. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 18 2 135–154.

IEEE

[1]H. Uzun ve R. Bayansar, “21. Yüzyılda Kamu Değeri ve Farabi’nin Devlet Yönetimi Düşünceleri: Karşılaştırmalı Bir Analiz”, ASÜ İİBF Dergisi, c. 18, sy 2, ss. 135–154, Haz. 2026, doi: 10.52791/aksarayiibd.1864166.

ISNAD

Uzun, Hakan - Bayansar, Reha. “21. Yüzyılda Kamu Değeri ve Farabi’nin Devlet Yönetimi Düşünceleri: Karşılaştırmalı Bir Analiz”. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 18/2 (01 Haziran 2026): 135-154. https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.1864166.

JAMA

1.Uzun H, Bayansar R. 21. Yüzyılda Kamu Değeri ve Farabi’nin Devlet Yönetimi Düşünceleri: Karşılaştırmalı Bir Analiz. ASÜ İİBF Dergisi. 2026;18:135–154.

MLA

Uzun, Hakan, ve Reha Bayansar. “21. Yüzyılda Kamu Değeri ve Farabi’nin Devlet Yönetimi Düşünceleri: Karşılaştırmalı Bir Analiz”. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, c. 18, sy 2, Haziran 2026, ss. 135-54, doi:10.52791/aksarayiibd.1864166.

Vancouver

1.Hakan Uzun, Reha Bayansar. 21. Yüzyılda Kamu Değeri ve Farabi’nin Devlet Yönetimi Düşünceleri: Karşılaştırmalı Bir Analiz. ASÜ İİBF Dergisi. 01 Haziran 2026;18(2):135-54. doi:10.52791/aksarayiibd.1864166