ARCH VE GARCH MODELLERİ İLE DÖVİZ OYNAKLIĞI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: “TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1999-2022)”

Döviz kurlarında yaşanan dalgalanmalar başta hükümetler olmak üzere şirketleri ve yatırımcıları ilgilendirmekte ve bu kullanıcıların yaşanan dalgalanmalar hakkında bilgi sahibi olmalarını gerektirmektedir. Bu çalışmada, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın 1999 yılı (Avrupa Birliği'ne geçiş yılı esas alınarak) ile 1232 gözlemden oluşan ABD doları ve Avrupa Birliği Euro para birimleri arasındaki haftalık döviz satış fiyatlarındaki oynaklık incelenmiştir. Avrupa Birliği'nin ortak para birimi) ve Türkiye için 2022 yılı incelenmiştir. Araştırmanın uygulanmasında zaman serilerinde sıklıkla kullanılan otoregresif koşullu varyans (ARCH) ve genelleştirilmiş otoregresif koşullu varyans (GARCH) yöntemleri kullanılmıştır. Bu yöntemlerin modelleri her iki döviz kuru için ayrı ayrı tahmin edilmektedir. Model tahminleri sonucunda GARCH (1,1) modelinin her iki döviz kurundaki oynaklığı açıklamada başarılı olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Türkiye'de 1999-2022 yılları arasında dolar ve Euro döviz kurlarında yaşanan oynaklığın (döviz kurlarının geçmiş fiyatları üzerinden) GARCH modeli kullanılarak tahmin edilebileceği ve GARCH etkisine sahip olduğu sonucuna varılmıştır.

The volatility experienced in exchange rates concerns companies and investors, especially governments, and requires these users to be informed about the fluctuations experienced. In this study, the volatility in weekly foreign exchange sales prices of the Central Bank of the Republic of Turkey over the US Dollar and European Union Euro currencies, which consists of 1232 observations, between 1999 (based on the transition year of the European Union to the common currency of the European Union) and 2022 for Turkey has been examined. In the application of the study, autoregressive conditional variance (ARCH) and generalized autoregressive conditional variance (GARCH) methods, which are frequently used in time series, were used. Models of these methods are estimated separately for both exchange rates. As a result of the model predictions, it was determined that the GARCH (1,1) model was successful in explaining the volatility in both exchange rates. As a result, it has been decided that the volatility experienced in Dollar and Euro exchange rates between 1999-2022 in Turkey (over the past prices of the exchange rates) can be estimated using the GARCH model and has the GARCH effect.