Fârâbî’nin Erdemli Şehri: Sosyo-politik ve Ahlâkî Bir Mekân Olarak Şehir

Literatürde, Fârâbî’nin felsefesine yönelik yüzlerce çalışma olmakla birlikte, düşünürün “erdemli şehir” yaklaşımının özgünlükleri kent çalışmaları literatürü açısından yeterince ilgi görmemiştir. Makalede, bu ön kabulden hareketle Fârâbî’nin ideal şehir tasavvuru olan erdemli şehrin özgünlüklerinin ele alınması amaçlamaktadır. Bu amaca binaen makalede öncelikle erdemli şehrin metafizik temelleri açıklanmaktadır. Makalede erdemli şehrin fiziksel mekâna ilişkin olmayan bir ideal şehir tasavvuru olarak toplumsal ve ahlâkî muhtevası açıklanmakta bu suretle yaklaşımın özgünlükleri ortaya koyulmaktadır. Makale erdemli şehrin kent çalışmaları literatürü içerisindeki özgün konumunun belirlenmesi amacıyla ikincil bir sorunsal olarak erdemli şehir fikrinin bir şehir ütopyası olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğini değerlendirmektedir. Bu tartışmaya hizmet etmek üzere makalede literatür taraması yöntemi benimsenmektedir. Makalenin konusu, Farâbî’nin erdemli şehrinin doğrudan şehir çalışmaları açısından bir değerlendirilmesi olduğu için makalenin üç temel referansını düşünürün erdemli şehir fikrinin yer aldığı Es-Siyâsetü’l-Medeniyye veya Mebâdi’ül-Mevcûdat, Medînetü’l-Fâzıla ve Füsûlü’l-Medeni eserleri oluşturmaktadır. Yürütülen tartışma sonucunda erdemli şehrin, sosyo-politik ve ahlâki bir mekânı imleyen bir ideal şehir tasavvuru olduğu, bununla birlikte, fiziksel mekânın veya doğrudan gündelik yaşamın düzenlenmesine yönelen bir şehir ütopyası olmadığı sonuçlarına ulaşılmaktadır.

This article addresses the limited attention given in urban studies to the originality of al-Farabi’s concept of the “virtuous city,” despite the extensive literature on his philosophy. It aims to examine the distinctive features of this ideal city conception. In this article, first, the metaphysical foundations of the virtuous city are outlined. Then, its social and moral dimensions are analyzed, emphasizing that it represents an ideal not grounded in physical place, thereby highlighting its originality. As a secondary objective, the article evaluates whether the virtuous city can be considered a form of city utopia. To support this discussion, a literature review methodology is employed. The analysis is primarily based on three key works in which al-Farabi elaborates his concept of the virtuous city: al-Madina al-Fadila, al-Siyasah al-Madaniyah, and Fusūl al-madanī. The study concludes that the virtuous city should be understood as a socio-political and moral space rather than a physically organized place. Therefore, it does not constitute a conventional city utopia focused on spatial design or everyday city life.