Research Article
BibTex RIS Cite

Türkiye’de İller bazında Sağlık Hizmet Sunumunun İstenmeyen Çıktılı Aylak Tabanlı Veri Zarflama Analizi Yöntemi ile Etkinlik Ölçümü

Year 2026, Volume: 18 Issue: 1, 51 - 68, 26.03.2026

Ali Koç

https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.1868940
https://izlik.org/JA98UM89BY

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Sağlık Bakanlığınca her yıl yayımlanan Sağlık İstatistikleri Yıllığı verilerini referans alarak, 81 ilimizin 2023 yılı sağlık hizmeti sunum etkinliklerini belirlemek ve 2021 ve 2022 etkinlikleriyle bir karşılaştırmasını sunmaktır. Çalışmada, dört çıktı ve biri istenmeyen olan dört girdi dikkate alınıp çözüm yöntemi olarak Aylak Tabanlı Veri Zarflama Analizi kullanılmıştır. Ayrıca, VZA analizi öncesinde elde edilen ham veriler korelasyon testi gibi istatistiksel analizlere tabi tutulmuştur. Analiz sonucunda, 81 ilin %23.46 ‘sına tekabül eden 19 ilin etkin olduğu tespit edilirken, geri kalan 62 ilin 2023 verilerine göre etkin durumda olmadığı belirlenmiştir. 2023 yılında yaşanan depremden etkilenen illerin etkinlik skorlarının oldukça düşük çıkması çalışmanın tutarlılığı açısından önemli bir bulgudur. Öte yandan, 2021 ve 2022 yılları etkinlikleri ile karşılaştırıldığında 8 ilin tüm yıllarda etkin olduğu belirlenirken, etkin il sayısının en fazla 2023 yılında olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, etkin olmayan illerin kaynaklarını verimli bir şekilde kullanmadığını ve çıktıları elde ederken gereğinden fazla girdi kullandığı sonucuna varılmıştır.

Keywords

Etkinlik Veri Zarflama Analizi Sağlık Hizmet Sunumu

References

  • Afonso, A., & St. Aubyn, M. (2005). Non-parametric approaches to education and health efficiency in OECD countries. Journal of Applied Economics, 8(2), 227-246. https://doi.org/10.1080/15140326.2005.12040626
  • Asandului, L., Roman, M. ve Fatulescu, P. (2014). The efficiency of healthcare systems in Europe: A data envelopment analysis approach. Procedia Economics and Finance, 10, 261-268. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(14)00301-3 Aydın, S., ve ark. (2019). Sağlık kurumlarında performans ve verimlilik analizleri. Ankara: Sağlık Bakanlığı Yayınları.
  • Charnes, A., Cooper, W. W., & Rhodes, E. (1978). Measuring the efficiency of decision making units. European Journal of Operational Research, 2(6), 429-444. https://doi.org/10.1016/0377-2217(78)90138-8
  • Demiray Erol, E. , Güneş, İ. (2014). Türkiye'de illerin sağlık etkinliklerinin analizi. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 6(2), 1309-8020 (Online). https://izlik.org/JA79JS57DR.
  • Dincă, G., Dincă, M.S., & Andronic, M.L. (2020). The efficiency of the healthcare systems in EU countries–A DEA analysis. Acta Oeconomica, 70(1), 19-36. https://doi.org/10.1556/032.2020.00002
  • Doğan, H. (2024). VZA süper etkinlik modeli ile Türkiye'deki şehirlerin sağlık hizmeti etkinliklerinin incelenmesi. Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, 6(2), 154-1650. https://doi.org/10.55050/sarad.1466379
  • Durur, F., Günaltay, M. M., & Işıkçelik, F. (2022). Sağlık hizmet bölgelerinin performansının veri zarflama analizi ile değerlendirilmesi. Verimlilik Dergisi, 2, 165-181. https://doi.org/10.51551/verimlilik.900142
  • Erdebilli, B., Sicakyuz, C., & Yilmaz, İ. (2024). An integrated multiple-criteria decision-making and data envelopment analysis framework for efficiency assessment in sustainable healthcare systems. Healthcare Analytics, 5, 100327. https://doi.org/10.1016/j.health.2024.100327
  • Golany, B., & Roll, Y. (1989). An application procedure for DEA. Omega, 17(3), 237-250. https://doi.org/10.1016/0305-0483(89)90029-7
  • Grausová, M., Hužvár, M., & Štrangfeldová, J. (2014). Healthcare systems efficiency in the visegrád group. Applications of Mathematics and Statistics in Economics, 104-113. 10.15611/amse.2014.17.11
  • Hussain, Z., Huo, C., Ahmad, A., & Shaheen, W. A. (2024). An assessment of economy-and transport-oriented health performance. Health Economics Review, 14(1), 80. doi: 10.1186/s13561-024-00544-0
  • Hollingsworth, B. (2008). The measurement of efficiency and productivity of health care delivery. Health Economics, 17(10), 1107-1128. doi: 10.1002/hec.1391
  • Hsu, Y.C. (2014). Efficiency in government health spending: A super slacks-based model. Quality ve Quantity, 48(1), 111-126. https://doi.org/10.1007/s11135-012-9753-9
  • Jacobs, R., Smith, P. C., & Street, A. (2006). Measuring efficiency in health care: Analytic techniques and health policy. Cambridge University Press.
  • Konca, M. (2024). Aylak tabanlı model ve malmquist toplam faktör verimliliği yaklaşımları ile SARS-CoV-2 (COVID-19) pandemisinde sağlık sistemlerinde etkinlik değişiminin incelenmesi. Verimlilik Dergisi, 58(4), 479-500. https://doi.org/10.51551/verimlilik.1450917
  • Kozuń-Cieślak, G. (2020). Is the efficiency of the healthcare system linked to the country's economic performance? Beveridgeans versus bismarckians. Acta Oeconomica, 70(1), 1-17. https://doi.org/10.1556/032.2020.00001 O’Neill, L., Rauner, M., Heidenberger, K., & Kraus, M. (2008). A Cross-National Comparison and Taxonomy of DEA Based Hospital Efficiency Studies. Socio-Economic Planning Sciences, 42(3), 1. https://doi.org/10.1016/j.seps.2007.03.001
  • Ortega-Díaz, M.I., & Martín, J.C. (2022). How to detect hospitals where quality would not be jeopardized by health cost savings? A methodological approach using DEA with SBM analysis. Health Policy, 126(10), 1069-1074. https://doi.org/10.1016/j.healthpol.2022.07.010
  • Ozcan, Y. A. (2014). Health care benchmarking and performance evaluation: An assessment using data envelopment analysis (DEA). Springer.
  • Park, Y.S., Lim, S.H., Egilmez, G., & Szmerekovsky, J. (2018). Environmental efficiency assessment of US transport sector: A slack-based data envelopment analysis approach. Transportation Research Part D: Transportation and Environment, 61, 152-164. doi: 10.1016/j.trd.2016.09.009
  • Pehlivan, D., & Yiğit, A. (2022). Türkiye’de büyükşehir statüsüne sahip illerin sağlık hizmetleri performansının değerlendirilmesi. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 8(2), 194-211. https://doi.org/10.46849/guiibd.1191919
  • Retzlaff-Roberts, D., Chang, C. F., & Rubin, R. S. (2004). Technical efficiency in the use of health care resources: a comparison of OECD countries. Health Policy, 69(1), 55-72. https://doi.org/10.1016/j.healthpol.2003.12.002
  • Soyler, H., & Koc, A (2014). Bir kamu hastanesi için acil servis simülasyonu ve veri zarflama analizi ile etkinlik ölçümü. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6 (2), 115-132.
  • Staat, M. (2006). Data envelopment analysis and its application to health care. Health Care Management Science, 9(3), 225–238.
  • Tone, K. (2004). Dealing with undesirable outputs in DEA: A Slacks-Based Measure (SBM) approach (Toronto). NAPW III.
  • Türkiye Sağlık Bakanlığı. (2023). Sağlık istatistikleri yıllığı 2023. https://www.saglik.gov.tr/TR-107086/saglik-istatistikleri-yilligi-2023.html
  • Türkiye Sağlık Bakanlığı. (2022). Sağlık istatistikleri yıllığı 2022. https://www.saglik.gov.tr/TR-103184/saglik-istatistikleri-yilligi-2022.html
  • Türkiye Sağlık Bakanlığı. (2021). Sağlık istatistikleri yıllığı 2021. https://www.saglik.gov.tr/TR-95109/saglik-istatistikleri-yilligi-2021.html
  • Uçkun, N., Girginer, N., Köse, T., & Şahin, Ü. (2016). Analysis efficiency of public hospitals of metropolitan municipalities in Turkey. International Journal of Innovative Research in Education, 3(2), 102-108. https://doi.org/10.18844/ijire.v3i2.949
  • World Health Organization (WHO). (2023). Global spending on health: A world in transition.
  • Yeşilaydın, G. & N. Alptekin (2016), Bulanık veri zarflama analizi ile OECD ülkelerinin sağlık alanındaki etkinliklerinin değerlendirilmesi. Sosyoekonomi, 24(30), 207-224. https://doi.org/10.17233/se.2016.10.013
  • Yeşilaydın, G., & Saraç, B. (2025). The efficiency of health systems in European Union (EU) countries with undesirable output: A DEA-Slack-Based model approach. Verimlilik Dergisi, 59(4), 893-908. https://doi.org/10.51551/verimlilik.1638688

Measuring the Efficiency of Health Service Delivery at the Provincial Level Using Slack-Based Measure Data Envelopment Analysis with an Undesirable Output

Year 2026, Volume: 18 Issue: 1, 51 - 68, 26.03.2026

Ali Koç

https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.1868940
https://izlik.org/JA98UM89BY

Abstract

The aim of this study is to determine the 2023 efficiencies regarding the health service delivery of Türkiye’s 81 provinces based on the Health Statistics Yearbook published by the Ministry of Health of Türkiye, and to compare the ramifications with those from 2021 and 2022. In the study, Slack-Based Measure Data Envelopment Analysis was employed as the solution method, considering four outputs and four inputs, one of which is undesirable. Furthermore, prior to the DEA analysis, the raw data obtained was subjected to statistical analyses such as the correlation test. As a result of the analysis, it was determined that 19 provinces—corresponding to 23.46% of the 81 provinces—were efficient, while the remaining 62 provinces were found to be inefficient according to the 2023 data. In terms of the consistency of the study, it is a significant finding that the efficiency levels of the provinces affected by the earthquake that occurred in 2023 substantially decreased. On the other hand, when comparing the three years, while only eight provinces were efficient throughout all three years, the number of efficient provinces reached its peak in 2023. Consequently, it has been concluded that the inefficient provinces did not use their resources effectively and employed redundant inputs relative to the outputs obtained.

Keywords

Efficiency Data Envelopment Analysis Health service delivery

References

  • Afonso, A., & St. Aubyn, M. (2005). Non-parametric approaches to education and health efficiency in OECD countries. Journal of Applied Economics, 8(2), 227-246. https://doi.org/10.1080/15140326.2005.12040626
  • Asandului, L., Roman, M. ve Fatulescu, P. (2014). The efficiency of healthcare systems in Europe: A data envelopment analysis approach. Procedia Economics and Finance, 10, 261-268. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(14)00301-3 Aydın, S., ve ark. (2019). Sağlık kurumlarında performans ve verimlilik analizleri. Ankara: Sağlık Bakanlığı Yayınları.
  • Charnes, A., Cooper, W. W., & Rhodes, E. (1978). Measuring the efficiency of decision making units. European Journal of Operational Research, 2(6), 429-444. https://doi.org/10.1016/0377-2217(78)90138-8
  • Demiray Erol, E. , Güneş, İ. (2014). Türkiye'de illerin sağlık etkinliklerinin analizi. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 6(2), 1309-8020 (Online). https://izlik.org/JA79JS57DR.
  • Dincă, G., Dincă, M.S., & Andronic, M.L. (2020). The efficiency of the healthcare systems in EU countries–A DEA analysis. Acta Oeconomica, 70(1), 19-36. https://doi.org/10.1556/032.2020.00002
  • Doğan, H. (2024). VZA süper etkinlik modeli ile Türkiye'deki şehirlerin sağlık hizmeti etkinliklerinin incelenmesi. Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, 6(2), 154-1650. https://doi.org/10.55050/sarad.1466379
  • Durur, F., Günaltay, M. M., & Işıkçelik, F. (2022). Sağlık hizmet bölgelerinin performansının veri zarflama analizi ile değerlendirilmesi. Verimlilik Dergisi, 2, 165-181. https://doi.org/10.51551/verimlilik.900142
  • Erdebilli, B., Sicakyuz, C., & Yilmaz, İ. (2024). An integrated multiple-criteria decision-making and data envelopment analysis framework for efficiency assessment in sustainable healthcare systems. Healthcare Analytics, 5, 100327. https://doi.org/10.1016/j.health.2024.100327
  • Golany, B., & Roll, Y. (1989). An application procedure for DEA. Omega, 17(3), 237-250. https://doi.org/10.1016/0305-0483(89)90029-7
  • Grausová, M., Hužvár, M., & Štrangfeldová, J. (2014). Healthcare systems efficiency in the visegrád group. Applications of Mathematics and Statistics in Economics, 104-113. 10.15611/amse.2014.17.11
  • Hussain, Z., Huo, C., Ahmad, A., & Shaheen, W. A. (2024). An assessment of economy-and transport-oriented health performance. Health Economics Review, 14(1), 80. doi: 10.1186/s13561-024-00544-0
  • Hollingsworth, B. (2008). The measurement of efficiency and productivity of health care delivery. Health Economics, 17(10), 1107-1128. doi: 10.1002/hec.1391
  • Hsu, Y.C. (2014). Efficiency in government health spending: A super slacks-based model. Quality ve Quantity, 48(1), 111-126. https://doi.org/10.1007/s11135-012-9753-9
  • Jacobs, R., Smith, P. C., & Street, A. (2006). Measuring efficiency in health care: Analytic techniques and health policy. Cambridge University Press.
  • Konca, M. (2024). Aylak tabanlı model ve malmquist toplam faktör verimliliği yaklaşımları ile SARS-CoV-2 (COVID-19) pandemisinde sağlık sistemlerinde etkinlik değişiminin incelenmesi. Verimlilik Dergisi, 58(4), 479-500. https://doi.org/10.51551/verimlilik.1450917
  • Kozuń-Cieślak, G. (2020). Is the efficiency of the healthcare system linked to the country's economic performance? Beveridgeans versus bismarckians. Acta Oeconomica, 70(1), 1-17. https://doi.org/10.1556/032.2020.00001 O’Neill, L., Rauner, M., Heidenberger, K., & Kraus, M. (2008). A Cross-National Comparison and Taxonomy of DEA Based Hospital Efficiency Studies. Socio-Economic Planning Sciences, 42(3), 1. https://doi.org/10.1016/j.seps.2007.03.001
  • Ortega-Díaz, M.I., & Martín, J.C. (2022). How to detect hospitals where quality would not be jeopardized by health cost savings? A methodological approach using DEA with SBM analysis. Health Policy, 126(10), 1069-1074. https://doi.org/10.1016/j.healthpol.2022.07.010
  • Ozcan, Y. A. (2014). Health care benchmarking and performance evaluation: An assessment using data envelopment analysis (DEA). Springer.
  • Park, Y.S., Lim, S.H., Egilmez, G., & Szmerekovsky, J. (2018). Environmental efficiency assessment of US transport sector: A slack-based data envelopment analysis approach. Transportation Research Part D: Transportation and Environment, 61, 152-164. doi: 10.1016/j.trd.2016.09.009
  • Pehlivan, D., & Yiğit, A. (2022). Türkiye’de büyükşehir statüsüne sahip illerin sağlık hizmetleri performansının değerlendirilmesi. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 8(2), 194-211. https://doi.org/10.46849/guiibd.1191919
  • Retzlaff-Roberts, D., Chang, C. F., & Rubin, R. S. (2004). Technical efficiency in the use of health care resources: a comparison of OECD countries. Health Policy, 69(1), 55-72. https://doi.org/10.1016/j.healthpol.2003.12.002
  • Soyler, H., & Koc, A (2014). Bir kamu hastanesi için acil servis simülasyonu ve veri zarflama analizi ile etkinlik ölçümü. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6 (2), 115-132.
  • Staat, M. (2006). Data envelopment analysis and its application to health care. Health Care Management Science, 9(3), 225–238.
  • Tone, K. (2004). Dealing with undesirable outputs in DEA: A Slacks-Based Measure (SBM) approach (Toronto). NAPW III.
  • Türkiye Sağlık Bakanlığı. (2023). Sağlık istatistikleri yıllığı 2023. https://www.saglik.gov.tr/TR-107086/saglik-istatistikleri-yilligi-2023.html
  • Türkiye Sağlık Bakanlığı. (2022). Sağlık istatistikleri yıllığı 2022. https://www.saglik.gov.tr/TR-103184/saglik-istatistikleri-yilligi-2022.html
  • Türkiye Sağlık Bakanlığı. (2021). Sağlık istatistikleri yıllığı 2021. https://www.saglik.gov.tr/TR-95109/saglik-istatistikleri-yilligi-2021.html
  • Uçkun, N., Girginer, N., Köse, T., & Şahin, Ü. (2016). Analysis efficiency of public hospitals of metropolitan municipalities in Turkey. International Journal of Innovative Research in Education, 3(2), 102-108. https://doi.org/10.18844/ijire.v3i2.949
  • World Health Organization (WHO). (2023). Global spending on health: A world in transition.
  • Yeşilaydın, G. & N. Alptekin (2016), Bulanık veri zarflama analizi ile OECD ülkelerinin sağlık alanındaki etkinliklerinin değerlendirilmesi. Sosyoekonomi, 24(30), 207-224. https://doi.org/10.17233/se.2016.10.013
  • Yeşilaydın, G., & Saraç, B. (2025). The efficiency of health systems in European Union (EU) countries with undesirable output: A DEA-Slack-Based model approach. Verimlilik Dergisi, 59(4), 893-908. https://doi.org/10.51551/verimlilik.1638688
There are 31 citations in total.

Details

Primary Language Turkish
Subjects Public Administration
Journal Section Research Article
Authors

Ali Koç 0000-0001-6380-125X

Submission Date January 21, 2026
Acceptance Date February 22, 2026
Publication Date March 26, 2026
DOI https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.1868940
IZ https://izlik.org/JA98UM89BY
Published in Issue Year 2026 Volume: 18 Issue: 1

Cite

APA Koç, A. (2026). Türkiye’de İller bazında Sağlık Hizmet Sunumunun İstenmeyen Çıktılı Aylak Tabanlı Veri Zarflama Analizi Yöntemi ile Etkinlik Ölçümü. Aksaray Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(1), 51-68. https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.1868940